Mavi ekran (BSOD): səbəbi necə tapmalı
Mavi ekran təsadüfi hadisə deyil — sistem özünü qorumaq üçün dayanır və dayanma səbəbini yazır. O yazını oxumağı bacarsanız, problemin 80 %-i artıq həll olunmuş sayılır.
Ekrandakı kodu oxuyun
Mavi ekranın altında Stop Code göstərilir. Ən çox rast gəlinənlər və mənası:
| Kod | Adətən nəyi göstərir |
|---|---|
| MEMORY_MANAGEMENT | RAM və ya yaddaş idarəetməsi |
| PAGE_FAULT_IN_NONPAGED_AREA | RAM və ya sürücü |
| IRQL_NOT_LESS_OR_EQUAL | Sürücü, çox vaxt şəbəkə və ya video |
| CRITICAL_PROCESS_DIED | Sistem faylları və ya disk |
| INACCESSIBLE_BOOT_DEVICE | Disk, kabel və ya SATA rejimi |
| VIDEO_TDR_FAILURE | Video sürücüsü və ya GPU |
| WHEA_UNCORRECTABLE_ERROR | Prosessor, qızma və ya qidalanma |
| KERNEL_SECURITY_CHECK_FAILURE | Sürücü uyğunsuzluğu və ya RAM |
Kodun yanında bəzən fayl adı da olur (məsələn nvlddmkm.sys, ntfs.sys) — bu, birbaşa günahkarı göstərir: .sys faylının adını axtarsanız, hansı sürücüyə aid olduğunu görəcəksiniz.
Addım 1: Nə dəyişib?
Ən sürətli diaqnoz sualıdır. Mavi ekran başlamazdan əvvəl:
- Yeni RAM və ya SSD taxılıb?
- Sürücü və ya Windows yeniləməsi olub?
- Yeni proqram, xüsusən antivirus və ya VPN quraşdırılıb?
- Cihaz düşüb və ya maye tökülüb?
Cavab «bəli»dirsə, ilk yoxlanacaq yer həmin dəyişiklikdir.
Addım 2: RAM testi
Mavi ekranların böyük hissəsi yaddaş modulu ilə bağlıdır — xüsusən modul yenicə taxılıbsa və ya iki fərqli modul birlikdə işləyirsə.
- Windows Memory Diagnostic: Start → «mdsched» yazın → yenidən başladıb testi işlədin. Sadə, amma səthidir.
- MemTest86: USB-dən açılır, saatlarla dərin test edir. Bir gecə işlətmək ən etibarlı nəticəni verir.
- Modul-modul sınaq: İki modul varsa, birini çıxarıb bir neçə gün işlədin, sonra dəyişdirin. Xəta hansı modulda olduğunu göstərəcək.
- Yuvaları dəyişdirin: Modulu digər yuvaya taxın — problem «köçürsə», səbəb yuvadır, modul deyil.
Modulları taxıb-çıxarmağı bilmirsinizsə, RAM quraşdırma təlimatına baxın. Fərqli tezlik və gərginlikli modulların qarışdırılması da mavi ekran verə bilər — DDR3 və DDR3L fərqi buna klassik nümunədir.
Addım 3: Disk yoxlaması
INACCESSIBLE_BOOT_DEVICE və CRITICAL_PROCESS_DIED kodları çox vaxt diskə işarə edir.
- SMART göstəricilərinə baxın — necə oxunduğu SMART məqaləsində izah olunub.
- Administrator hüququ ilə: chkdsk C: /f /r (yenidən başlatma tələb edir).
- Sistem fayllarını yoxlayın: sfc /scannow, sonra DISM /Online /Cleanup-Image /RestoreHealth.
Addım 4: Sürücülər
- Video sürücüsünü tam silib (DDU kimi alətlə) istehsalçının rəsmi versiyasını qurun.
- Çipset sürücüsünü noutbuk istehsalçısının saytından yeniləyin.
- Son quraşdırılan sürücünü geri qaytarın: Device Manager → cihaz → Properties → Driver → Roll Back Driver.
- Driver Verifier yalnız təcrübəli istifadəçi üçündür — səhv işlədilsə sistem açılmır.
Addım 5: Qızma və qidalanma
WHEA_UNCORRECTABLE_ERROR və oyun/render zamanı baş verən mavi ekranlar çox vaxt istilik və ya qida problemidir:
- Temperaturu izləyin — 95 °C-dən yuxarı davamlı dəyər problemdir. Səbəbləri qızma məqaləsində sadalanıb.
- Orijinal gücdən zəif adapter yük altında gərginliyi endirir. Uyğun adapter seçimi: adapter bələdçisi.
Xəta jurnalını necə oxumalı
Mavi ekran çox tez keçirsə, kodu sonradan tapmaq olar:
- Event Viewer → Windows Logs → System → «Critical» hadisələr.
- Dump faylları: C:WindowsMinidump qovluğunda. BlueScreenView kimi pulsuz alət faylı açıb günahkar sürücünü göstərir.
Mavi ekran gündə bir neçə dəfə təkrarlanırsa, vacib məlumatın ehtiyat nüsxəsini indi çıxarın. Disk problemi olduğu halda vaxt sizin əleyhinizə işləyir.
Tez-tez verilən suallar
Windows-u yenidən qursam keçərmi?
Səbəb proqram və ya sürücüdürsə, bəli. RAM və ya disk nasazlığıdırsa, yenidən qurma yalnız qısa müddət kömək edir və problem qayıdır.
Bir dəfə mavi ekran gördüm, narahat olmalıyam?
Təkbaşına bir hadisə adətən təsadüfi sürücü konfliktidir. Təkrarlanırsa və eyni kodu verirsə, sistematik yoxlamaya başlayın.
MemTest neçə saat işlədilməlidir?
Ən azı 4 tam keçid. Nadir xətalar yalnız uzun testdə üzə çıxır — ona görə bir gecə işlətmək tövsiyə olunur.
Yeni RAM taxdım, mavi ekran başladı.
Ehtimal ki, modul uyğun deyil və ya tam oturmayıb. Əvvəlcə modulu çıxarıb yenidən taxın, sonra köhnə modulla tək-tək sınayın.